Een professor is iemand die aan een universiteit werkt als hoogleraar en onderzoeker tegelijk. Veel mensen kennen het woord, maar weten niet precies wat een hoogleraar allemaal doet. Het werk gaat namelijk veel verder dan lessen geven aan studenten. Een professor combineert onderwijs, onderzoek en vaak ook een rol in de samenleving. In België en Nederland zijn er tientallen bekende hoogleraren die regelmatig in het nieuws komen en hun kennis delen met een breed publiek.
Wat een universitair hoofddocent precies doet
Een hoogleraar aan een universiteit heeft drie grote taken. De eerste is onderwijs: colleges geven aan studenten, tentamens beoordelen en scriptiesbegeleiding bieden. De tweede taak is wetenschappelijk onderzoek. Een universitair docent voert studies uit, schrijft artikelen en publiceert die in vakbladen. De derde taak is maatschappelijke dienstverlening. Dat betekent dat veel hoogleraren ook advies geven aan overheden, bedrijven of media. Ze zijn daarmee een brug tussen de wetenschap en de rest van de wereld. Die combinatie maakt het werk veeleisend, maar ook erg gevarieerd.
De weg naar een professoraat is lang
Wie hoogleraar wil worden, begint met een universitaire opleiding van meerdere jaren. Daarna volgt een promotietraject, waarbij iemand een proefschrift schrijft en verdedigt voor een commissie van wetenschappers. Dat traject duurt gemiddeld vier jaar. Na het behalen van een doctoraat werkt iemand vaak nog jaren als postdoctoraal onderzoeker of als universitair docent voordat er een vaste aanstelling als hoogleraar volgt. De concurrentie is groot, want er zijn weinig vaste plekken beschikbaar. Wie uiteindelijk die positie bereikt, heeft er doorgaans tien tot vijftien jaar hard voor gewerkt.
Bekende professoren in het nieuws
In België is Stijn Baert een van de bekendste hoogleraren van dit moment. Hij is professor arbeidseconomie aan de Universiteit Gent en is regelmatig te zien in televisieprogramma’s en kranten. Baert spreekt zich uit over thema’s als werkloosheid, discriminatie op de arbeidsmarkt en de combinatie van werk en privéleven. Begin augustus 2025 werd hij vader van een zoontje, wat hij openbaar deelde via sociale media. Dat soort persoonlijke momenten laat zien dat hoogleraren ook gewone mensen zijn met een privéleven naast hun wetenschappelijke werk. Andere bekende wetenschappers in de Lage Landen zijn actief op terreinen zoals klimaat, psychologie, geneeskunde en filosofie.
Waarom professoren verder kijken dan de universiteit
Steeds meer universitaire onderzoekers zoeken contact met de samenleving buiten de campusmuren. Ze schrijven columns, geven lezingen voor een breed publiek en zijn actief op sociale media. Dat is niet toevallig. Universiteiten stimuleren hun medewerkers om kennis toegankelijk te maken voor iedereen, niet alleen voor vakgenoten. Die beweging heet kennisverspreiding of wetenschapscommunicatie. Het zorgt ervoor dat wetenschappelijke inzichten sneller hun weg vinden naar beleid en naar het dagelijkse leven van gewone mensen. Voor studenten is het ook prettig: een docent die goed kan uitleggen en zichtbaar is in de maatschappij, maakt het vak levendig en herkenbaar.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een professor en een docent aan een universiteit?
Een professor is een hoogleraar met een vaste aanstelling en een eigen leerstoel. Een universitair docent heeft ook een academische functie, maar staat hiërarchisch een stap lager. Een hoogleraar heeft meer verantwoordelijkheid op het gebied van onderzoeksleiding en vertegenwoordiging van een vakgebied.
Hoeveel verdient een professor in België of Nederland?
Het salaris van een hoogleraar verschilt per land, per universiteit en per ervaringsniveau. In Nederland ligt het brutomaandloon van een hoogleraar ruwweg tussen de 5.500 en 8.500 euro. In België liggen de bedragen in een vergelijkbare range, afhankelijk van de universiteit en het senioriteitsniveau.
Kan iedereen professor worden of zijn er vaste quota?
Er zijn geen vaste quota, maar wel een beperkt aantal posities. Universiteiten schrijven vacatures uit als er een leerstoel vrijkomt of nieuw wordt gecreëerd. Kandidaten worden beoordeeld op hun onderzoeksoutput, onderwijservaring en wetenschappelijke reputatie. De selectie is streng en de procedure duurt vaak meerdere maanden.
Wat is een emeritus professor?
Een emeritus professor is een hoogleraar die met pensioen is gegaan, maar de eretitel mag blijven dragen. Veel emeriti blijven ook na hun pensionering actief in de wetenschap, als begeleider van promovendi of als auteur van publicaties. De titel is een blijk van waardering voor hun jarenlange bijdrage aan de universiteit.
